الشيخ السبحاني

45

در سرزمين تبوك (تفسير سوره توبه) (فارسى)

نيست ؛ به عبارت ديگر ، انگيزه‌هاى مادى و معنوى ، انسان را به سوى نبرد و جنگ مىكشد و چه بسا در اين راه جانبازى و فداكارىنشان دهد ، ولى قدرت تحرك انگيزه‌هاى معنوى ، مانند پاسدارى از حريم عقايد بيش از انگيزهء مادى است . خصوصاً اگر فرض كنيم كه وى ، عقيدهء خود را مولود وحى بداند به‌طور مسلم به داورى تاريخ ، پايدارى انسان در حفظ چنين عقيده‌اى شديدتر و سخت‌تر خواهد بود . انگيزهء پيامبران براى جهاد در راه خدا ، انگيزه‌اى معنوى و آن ، جهاد و پاك‌سازى محيط از شرك و دوگانه‌پرستى و اخلاق نكوهيده بوده است . از اين جهت هر موقع مشركى از فرمانده اسلام بخواهد كه به او اجازه دهد تا برهان نبوت و دلايل برانگيختگى پيامبر را از جانب خدا ، بررسى كند و از نزديك سخن خدا را ، كه برهان رسالت و اعجاز جاويد اوست ، بشنود ، بايد با درخواست مشروع او فوراً موافقت كند ، چه بسا ممكن است ، او با شنيدن سخن خدا منقلب گردد و به صفوف مسلمانان بپيوندد . از اين رو نه تنها پيامبر بايد با درخواست او موافقت كند بلكه بايد حفظ جان او را تعهد كند و اگر پس از شنيدن سخن حق به صفوف مسلمان نپيوست او را به جايگاه نخست خود بازگرداند ، تا هم به تعهد خود عمل كرده‌باشد و هم راه را براى ديگران باز بگذارد و اين خود نشانهء جوانمردى و آزادى و واقع‌بينى اسلام است كه فردى را ، كه گام در طريق كشف حقيقت مىنهد ، شايستهء دستگيرى مىداند و تمام شرايط هدايت او را فراهم مىسازد . درست است كه در آيهء پنجم به قتل و محاصرهء مشركان دستور مىدهد ، ولى آيهء مورد بحث ، دنبال كنندگان حقيقت را استثنا نموده و به همگى آنان امان مىدهد . نكات آيه 1 . الفاظ « اسْتَجارَك » و « أَجِرْ » از مادهء « جار » به معناى همسايه گرفته شده